كلمات عارفان و فلاسفه اسلام مورد تأويل واقع شده است . و لذا پاره‌اى گفته‌اند كرسى علم است و آن‌چه وسيع است به وسعت زمين و آسمان‌ها علم است . پاره‌اى گفته‌اند مراد از كرسى قدرت و سلطنت است . يعنى قدرت خداوند بر آسمان‌ها و زمين احاطه دارد . كشف - به دست آوردن چيزى نامنتظر يا غير مسبوق به سابقه . ملا صدرا گويد : كشف به دو قسم است ، كشف صورى و كشف معنوى . كشف صورى آن چيزى است كه در عالم مثال از طريق حواس خمس حاصل مىشود و علت آن اين است كه نفس فى ذاتها سمع و بصر و شمّ است و يعنى همان‌طور كه بيان شد ، نفس در عين وحدت همه قوت‌ها است يعنى اين نفس است كه بيننده و شنونده و چشنده و لمس كننده است پس مكاشفهء صورى گاه بر طريق مشاهدهء بصريه است كه البته در معنى و واقع كار نفس است . « 1 » مانند مكاشف ، صور ارواح را به صور متجسد مشاهده كند و يا انوار روحانى را متجسّد بيند و يا مسموعات را متجسد بشنود ، به صورت كلام منظوم و يا مانند صلصلة الجرس و صداهاى زنبور عسل شنود چنان‌كه در حديث آمده است كه حضرت رسول در اصوات ياد شده كه مىشنودند خودشان منظور را مىفهميدند . و يا به صور ديگر چنان كه مىفرمودند « انى لا جد نفس الرحمن من قبل اليمن » . انواع كشف صورى يا متعلق به حوادث است يعنى حوادث دنيوى است يا نه اگر مربوط به حوادث دنيوى باشد رهبانيت نامند و اگر مربوط به حوادث دنيا نباشد معتبر خواهد بود و اهل سلوك به اين نوع كشف‌ها كه مربوط به امور دنيوى است توجهى ندارند و حتى بسيارى از اهل اللَّه توجه به كشف اخروى هم ندارند زيرا آن‌ها غايت مقصد خود را خدا قرار داده‌اند و محو در جناب حق‌اند و اين مكاشفات صورى گاهى با اطلاع بر معانى غيبى است و بلكه اكثر آن‌ها متضمن مكاشفات معنوى است و منبع اين مكاشفات قلب انسان است يعنى نفس ناطقه آن و اما كشف معنوى مجرد از صور حقايق كه حاصل از تجليات اسم العليم الحكيم است . عبارت از ظهور معانى غيبى و حقايق عينى است و آن را نيز مراتب است كه اولين مرتبت آن ظهور معانى است در قوهء مفكّره بدون به كار داشتن مقدمات و تركيب قياسات و بلكه ذهن از مطالب به مبادى ، نتقال مىيابد كه حدس نامند . و در قوهء عاقله نوعى لوامع انوار است كه در ادنى مراتب كشف اين لوامع ظهور مىكند و بعد در مرتبهء قلب است كه الهام نامند و مرتبه سوم ، مرتبهء روح است كه مرتبهء شهود روحى است پس مراتب آن : 1 - مفكره 2 - عاقله 3 - قلب 4 - روح است . فى انواع المكاشفة على الاجمال . اعلم ان الكشف كما اشير اليه قسمان : صورى و معنوى ، و اعنى بالصورى ما يحصل له فى عالم المثال من طريق الحواس الخمس ، و سبب ذلك يحتاج شرحه الى كلام طويل ، يظهر منه ان للنفس فى ذاتها سمعا و بصرا و شما و ذوقا و لمسا ، فالمكاشفة الصورية قد تكون على طريق المشاهدة البصرية ، كرؤية المكاشف صور الارواح المتجسدة و الانوار الروحانية ، و اما ان يكون على طريق السماع ، كسماع النبى صلى اللَّه

--> ( 1 ) مفاتيح الغيب ، صص 149 ، 151 .